De regenboogtrein van NMBS: inclusie in uitverkoop?

Beeld je even in. Antwerpen, donderdag 18 mei. Op het perron vertrekt een trein in alle kleuren van de regenboog. “Trainbow” staat erop. Als rolstoelgebruiker hoor ik blijkbaar niet thuis in het inclusieverhaal van NMBS. Voor elke rit moet ik minstens 24 uur op voorhand reserveren en mij ook nog eens minstens twintig minuten voor vertrek melden aan een assistentiepaal. Ik voel me net een hondje dat moet blijven wachten op zijn baasje aan de ingang van de winkel.

Nochtans draagt NMBS flexibiliteit voor alle reizigers hoog in het vaandel. Zo zag NMBS het tijdens de coronapandemie niet zitten om diezelfde reservatieplicht in te roepen. “Net één van de grote troeven van de trein is de flexibiliteit die je hebt als reiziger om de dag zelf nog te beslissen om de trein te nemen”, zei de woordvoerder fier in een uitzending van Het Journaal. Die flexibiliteit lijkt voor mij als rolstoelgebruiker een grote en onbereikbare droom.

“Beste klant, om een uitstekende dienstverlening te garanderen is uw mening heel belangrijk voor ons”, klinkt het elke keer opnieuw aan de telefoon. Althans, dat wordt mij toch verteld door de lieve computerstem die ik hoor als ik voor de zoveelste keer contact opneem nadat mijn reservering zonder enige communicatie geannuleerd wordt. Bij ons is het dus omgekeerd: rolstoelgebruikers moeten zich flexibel opstellen naar NMBS toe.

Ik mis steevast mijn aansluiting. Voor de gewone reizigers is een standaard overstaptijd van zes minuten voorzien. Maar die trein zie ik altijd voorbijrijden. Want voor reizigers als ik werd onlangs een nieuwe “veiligheidsprocedure” ingevoerd met een verplichte minimale overstaptijd van twintig minuten. 

Er zit dus niets anders op dan te wachten op de volgende trein. Ook als het regent, ja. Even naar toilet gaan lukt niet, want dit toilet is aan de overkant, en daarvoor moet op veel stations in België een hele veiligheidsprocedure opgestart worden om het spoor over te steken, want liften zijn er niet. En zeg nu zelf, het hele treinverkeer stilleggen om even naar het toilet te gaan, is er misschien toch wat over?

Procedures, daar draait het om bij NMBS. En er zijn er veel, heel veel. Ze schieten als paddenstoelen uit de grond en zijn duidelijk uitgevonden door mensen die nog nooit een perron van dichtbij gezien hebben. Dat verraadt althans de praktische uitvoering ervan; of toch die voor die specifieke groep die maar een klein deel van onze samenleving vertegenwoordigt. 

Al is er ook positief nieuws. Nu de liften in het station van Mechelen defect zijn, word ik per taxi naar school gebracht. Jawel, op kosten van de spoorwegen. Ik voel me de koning te rijk. Het is frappant dat NMBS er sinds die taxiritten voor het eerst wél in slaagt om kwaliteitsvol vervoer aan te bieden. Ik mag er dan ook niet aan denken dat de liften in het station van Mechelen binnenkort hersteld zijn. Dan begint mijn NMBS-lijdensweg opnieuw.

Toch voelt het niet juist om een taxi te nemen op kosten van de maatschappij door wanbeleid van NMBS. Dat mensen met een beperking meer kosten dan ze opleveren, krijg ik al genoeg te horen. Maar geloof me: ik heb hier echt niet om gevraagd.

Volgens de partij Groen – haar Franstalige zusterpartij Ecolo levert de federale minster van Mobiliteit – blijkt dat het nog minstens tien jaar zal duren voor alle grotere stations zijn aangepast. Ondertussen kunnen rolstoelgebruikers in de Scandinavische landen al jaren zelfstandig de trein nemen. Verhuizen naar het buitenland lijkt de enige optie om snel van echte inclusie te genieten. Mij zakt de moed in de schoenen. Ik vermoed dat autonoom reizen pas zal kunnen wanneer ik oud en versleten ben.

Eén ding is zeker. Regenboogkleuren zijn sexyer dan die verdomde blauwe stickers met een witte rolstoel. Het idee om budget uit te trekken voor echte toegankelijkheid van de stations vond de directie allicht minder aanlokkelijk. De regenboogtrein voelt dan ook aan als een erg goedkope reclamestunt in een eenzijdig inclusieverhaal. Daarom mijn raad aan de minster en aan NMBS-directie: zolang er geen werk wordt gemaakt van toegankelijkheid voor iedereen, zwijgen jullie beter over inclusie.

Deze column verscheen integraal in De Standaard op donderdag 1 juni 2023